18 jun

Groningse lessen uit project X (voorbeeld van een issue-analyse)

Aanleiding
Op 10 april 2013 meldt burgemeester Rehwinkel (Groningen) de gemeenteraad dat hij drie lessen trekt uit project X in Haren:  (a) ambtenaren van de gemeente Groningen moeten een social media-cursus volgen, (b) er komt een ‘expertteam crisiscommunicatie’  en (c) bij ongeregeldheden zal hij bij de politie voortaan kritisch doorvragen naar details. De burgemeester was voorzitter van de Veiligheidsregio ten tijde van de rellen, maar had volgens de commissie-Cohen geen taak en bevoegdheid in de aanpak van het project X feest in Haren. Cohen  stelt bij zijn presentatie in maart dat opschaling vanuit Haren naar de Veiligheidsregio averechts zou hebben gewerkt, omdat in Haren sprake was van een openbare orde-probleem dat in samenspraak tussen politie en de gemeente moest worden aangepakt. De politie op haar beurt was volgens Cohen onvoldoende voorbereid op Project X; zo was er op de betreffende avond te weinig ME paraat en waren draaiboeken niet goed uitgewerkt. Rehwinkel  was als korpsbeheerder verantwoordelijk was voor de paraatheid van bijvoorbeeld de ME. Daarnaast vond de commissie-Cohen dat Groningen Haren te weinig behulpzaam was geweest en sommige Hareners zich in de steek gelaten voelden door de grote buur.

Beelden zijn realiteiten waar we rekening mee moeten en kunnen houden. Deze issueanalyse maakt inzichtelijk hoe de maatregelen van de burgemeester in april en mei online online zijn geland, bij nieuwsplatforms, organisaties en mensen binnen en buiten de gemeente Groningen. Dit maakt het mogelijk om beleid en communicatie bij te stellen.

Belangrijkste bevindingen

  1. Van de drie maatregelen trekt de training social media voor ambtenaren in de eerste nieuwsgolf de meeste media-aandacht, zowel regionaal als landelijk.
  2. Reacties hierop zijn negatief. Twittercursus? Daar ligt het probleem toch niet?
  3. De boodschap van de burgemeester dat de politie faalde krijgt een nog neutrale ontvangst bij de online nieuwsplatforms, maar een negatieve bij reageerders.  Kende hij de sterke en zwakke punten niet? De politievakbond ANPV verwijt hem zijn straatje schoon te vegen.
  4. De relatie tussen de burgemeester en de pers is zo slecht, dat vrijwel elke boodschap faalt.
  5. Het beeld rijst op van een eenzame cowboy: een burgemeester die slecht leiding geeft, weinig samenwerkt en bij problemen anderen de schuld geeft, bv ambtenaren, politie, pers.

 

Eerste nieuwsgolf: ambtenaren moeten op Twittercursus
Van de drie maatregelen krijgt na de bekendmaking met name de “twittercursus voor ambtenaren” veel aandacht in regionale en landelijke nieuwsplatforms én vakwebsites. Ter illustratie de koppen:·

  • Groningse ambtenaren op twittercursus (drimble.nl, dvhn.nl, landelijkeverkiezingen.nl, nu.nl; 10 april)
  • Groningse ambtenaren op twittercursus vanwege Haren (4nieuws.nl, ad.nl, feedjunkie.com, headlinez.nl, parool.nl, trouw.nl, volkskrant.nl; 10 april)
  • Ambtenaren op twittercursus (headlinez.nl, telegraaf.nl; 10 april)
  • Ambtenaren moeten leren twitteren (powned.tv; 10 april)
  • Ambtenaren op twittercursus na rapport Cohen (binnenlandsbestuur.nl)
  • Groningse ambtenaren op Twittercursus, als uitvloeisel Facebookrellen in Haren (gic.nl; 10 april)
  • Cursus sociale media voor ambtenaren (rtvnoord.nl; 10 april)
  • Social Media Training voor ambtenaren na Project X (dichtbij.nl/groningen/, drimble.nl; 10 april)
  • Groningse ambtenaren op cursus sociale media (hrnetwerk.nl, refdag.nl; 10 april)
  • Groningse ambtenaren krijgen twittercursus (imagazin.nl; 11 april)
  • Ambtenaren gemeente Groningen op cursus gestuurd (nationaleonderwijsgids.nl, 11 april)
  • Groningen traint ambtenaren in gebruik sociale media (hetccv.nl; 12 april)

Kranten leggen hetzelfde accent, zoals de Volkskrant: “Ambtenaren moeten op Facebook-cursus”.  Het expertteam crisiscommunicatie wordt in veel berichten ook wel genoemd, maar vaak onderin.

Zo’n tiental mensen reageert op de  twittercursus voor Groningse ambtenaren, relatief weinig bij een omvangrijke nieuwsgolf als deze. De teneur is louter negatief. Bijvoorbeeld @marijkeroskam (4.207 volgers):  “Rehwinkel stuurt ambtenaren op Twitter – en Facebookles. Daar ligt toch helemaal niet het probleem? Eigen communicatie, politie en ME…”.  Andere reageren cynisch, zoals: @RuudHmdL (16 volgers): “Rehwinkel stuur ambtenaren op Facebookcursus. Grootse ambities of angst voor te massale intocht #Sint in #Groningen” (2x RT). Ook wordt fijntjes opgemerkt dat de burgemeester zelf niet twittert, zoals door @TimSmilda (61 volgers): “Rehwinkel is ooit eens gestopt met Twitter; om een reden …; nu gaat ie z’n ambtenaren leren Twitter en Facebook te gebruiken. LOL” (3x RT). Raadslid Studentenstad @suzanne_ks (84 volgers) is om een andere reden kritisch op de maatregel: ”Rehwinkel: ambtenaren hoeven niet op Twitter-cursus. Is ook niet nodig als we ambtenaren apparaat verjongen en jongeren bij beleid betrekken”. Binnenlandsbestuur.nl geeft op 23 april het podium aan diverse social media experts. Deze kijken gemengd aan tegen de training. De een vindt het het dempen van de put nadat het kalf al is verdronken, de andere vindt het juist goed als ambtenaren Twitter en Facebook omarmen zonder  last te hebben van richtlijnen en gedragscodes.

Twee landelijke en een regionaal nieuwsplatform leggen vanaf de start van de berichtgeving  een heel ander accent, namelijk op de lessen die burgemeester Rehwinkel zelf trekt uit project X:

  • Rehwinkel trekt boetekleed aan over rellen Haren (nieuws.nl; 10 april)
  • Rehwinkel trekt lering uit Facebookrellen Haren (nu.nl; 10 april)
  • Rehwinkel trekt lessen uit Cohen (drimble.nl, dvhn.nl, 10 april)

 

Tweede nieuwsgolf: falen politie wordt falen Rehwinkel
Half april zegt Rehwinkel in de commissie Financiën en Veiligheid dat hij verrast was door het falen van de politie tijdens project X, hij kende de tekortkomingen bij het korps niet. De commissie-Cohen had in maart geoordeeld dat politie onvoldoende was voorbereid op project X, omdat ze te weinig ME achter de hand had en draaiboeken niet goed uitgewerkt had. Rehwinkel vindt het extra vervelend dat die tekortkomingen er waren terwijl hij als korpsbeheerder verantwoordelijk was voor de paraatheid van de ME. De burgemeester baalt ook van het beeld dat hij voor, tijdens en na de rellen onbehulpzaam is geweest, omdat hij op de avond alle hulpvragen van de gemeente Haren ingewilligd heeft. De burgemeester is in tegenstelling tot de commissie-Cohen die het ‘ongelukkig en onbehulpzaam’ vond om op de avond van de rellen alleen bussen met goedwillende feestgangers naar Groningen te laten rijden, van mening dat het goed was om onderscheid te maken tussen goedwillende en kwaadwillende feestgangers. Op vragen van raadsleden over een alcoholverbod en de rol van sociale media, had Rehwinkel geantwoord dat je een alcoholverbod alleen moet instellen als je dat ook echt kunt handhaven. Verder laat hij weten dat ambtenaren zich beter moeten voorbereiden op wat de rol van sociale media kan betekenen voor de openbare orde en veiligheid.  De boodschap van de burgemeester trekt opnieuw breed de aandacht van regionale en landelijke nieuwsplatforms, zoals 4nieuws.nl, ad.nl, binnenlandsbestuur.nl, dvhn.nl, dichtbij.nl/groningen/, drimble.nl, focusgroningen.nl, gezinsbode.nl, harenerweekblad.nl, headlinez.nl, hetnieuws.nl, joinuz.nl, nieuws.nl, newsjunky.nl, nrc.nl, oogtv.nl, overheidsnieuws.com, parool.nl, popbuzz.nl, politiebestel.nl, pressdiplay.com, refdag.nl, reformatorischeomroep.nl, rss24.nl, rtvdrenthe.nl, rtvnoord.nl, telegraaf.nl, trouw.nl, vermagerd.be, volkskrant.nl, youtube.com. De teneur is feitelijk.

Op twitter zijn er tientallen (re)tweets van opnieuw feitelijke aard van voornamelijk nieuwsplatforms en organisaties en mensen op het gebied van politie en crisisbestrijding. Dit zijn de (re)twitteraars met meer dan 1.000 volgers: @noordnieuws (21.120 volgers), @RTVDrenthe (13.440 volgers), @NieuwsOverheid (10.439 volgers), @deheadlines (9.003 volgers), @Gemeente (8.940 volgers), @BestuurlijkNWS (5.226 volgers), @HVincidentNL (2.600 volgers), @Politie_Krant (2.520 volgers), @stapeldekoning (2.187 volgers), @landelijkekrant (2.181 volgers), @GroningenNL (1.440 volgers), @GroningenDB (1.366 volgers), @polderpolitiek (1.263 volgers), @headlinestrw (1.034 volgers), @nieuwsheadline (1.009 volgers). Ook chef redactie van het Nieuwsblad van het Noorden @Alfred_Meester (920 volgers) is zo te zien neutraal in zijn weergave: “En burgemeester #Rehwinkel belooft kritisch door te vragen als politie beweert dat ‘alles onder controle’ is. #ProjectXHaren”. @tomvanmourik (1.471 volgers) is verrast over de verrassing bij de burgemeester: “Verrassende uitspraken van Rehwinkel over rol politie bij rellen in Haren. http://t.co/wBHsnSGTCm”.

Het dvhn.nl biedt echter niet Rehwinkel maar juist kritische fracties een podium voor hun kritiek. Ook RTV-Noord toont zich kritisch via @EvaRTVNoord (2.012 volgers): “PvdA: Rehwinkel was als korpsbeheerder verantwoordelijk voor falende politie ttv #projectx Was hij bekend met problemen? #raad050”. `Haar tweet wordt geretweet door collega @remyvanmannekes (6.058 volgers). @Info_groningen1  twittert in dit verband: “D66, SP en Christenunie nemen geen genoegen met verklaring Rehwinkel en politie http://t.co/VtDygxLJIg #info #gronnen #provincie”.  Politievakbond ANPV laat op haar website weten dat de burgemeester zijn straatje schoon veegt (anpv.nl). Ook onderzoeksverslaggever van het Nieuwsblad van het Noorden @basvansluis (1.895 volgers) is in vele tweets kritisch over het optreden van Rehwinkel. Raadslid @RositaSP (1.160 volgers) retweet er een van: “Peter Rehwinkel – destijds korpsbeheerder – wist niet van de tekortkomingen bij de politie. Hij vindt dat heel vervelend. #verantwoordelijk”. Ook D66Haren (106 volgers) retweet.

Naast de Stadspartij in Groningen geeft @WouterJong (2.085 volgers) van het genootschap van burgemeesters als een van de weinigen steun  op het punt van relschoppers in Haren weren uit Groningen: “@PeterdeVrieze Geen reden toe. Bats en Rehwinkel zaten op dezelfde lijn: je wilt geen rellen op 2 plekken als alle politie in Haren zit”. @Xandra_ProTime (1.058 volgers) twittert in dit verband: “Er was dus nauwelijks politie in #050 tijdens #projectx Maar niemand vraagt naar rol van Dros en of Rehwinkel contact met hem heeft gehad.”

Reputatie Rehwinkel speelt parten bij het landen van zijn boodschap
Burgemeester Rehwinkel lijkt geen goede naam te hebben als het gaat om daadkrachtig optreden in omstandigheden die dat vereisen, bijvoorbeeld op het gebied van veiligheid en politiek. Hoog water? Rehwinkel gaat als voorzitter van de Veiligheidsregio slapen en heeft een slechte relatie met de vicevoorzitter. De politie? Die faalt tijdens Haren en de burgemeester weet het niet. Samenwerking met anderen, bv binnen het college? Zijn wethouders gaan rollebollend over straat, aldus het.

Zijn slechte relatie met de media (niet voor camera’s van lokale televisiezenders verschijnen, publiekelijk afgeven op de media bij de jongeliberaal.nl op 15 mei) is geen geheim en helpt niet om beleid of maatregelen te laten landen. Er is iets van een ‘lonesome cowboy’ in zijn optreden. Soms beleidsinhoudelijk, bijvoorbeeld bij de Calimerobrief die hij niet met de CvdK afstemde. Soms in zijn communiceren. Zo lijkt hij nauwelijks in termen van ‘we’ te praten en heeft hij vrijwel geen steunzenders in het publieke debat.  En hij neigt naar afschuiven van problemen op anderen: het zijn de ambtenaren die op Twittercursus moeten en de politie die heeft gefaald. Hoezeer hij ook aangeeft dat hij zelf kritischer moet doorvragen naar details: deze boodschap alleen al geeft aan dat hij het falen van anderen moet voorkomen door zelf perfecter te zijn. Dat werkt niet. In combinatie met niet authentiek overkomen bij vermeende fouten van zichzelf – de ware redenen omtrent het stoppen met zijn burgemeesterschap over twee jaar –  heeft deze burgemeester een imagoprobleem.  Dat wordt nog eens verergerd door het feit dat zijn partijgenoten de negatieve beeldvorming aanwakkeren. Met zulke vrienden heb je geen vijanden meer nodig. Is er dan geen enkele positieve reputatie-uiting te vinden in deze issue-analyse? Jawel, Rehwinkel is een echte mensenmens, zoals hij dat ook in Naarden was. Met vervolgens de kanttekening dat dat voor een stad als Groningen niet genoeg is: “Hij staat te boek als een benaderbare burgervader, maar niet als een sterke bestuurder.”

Dit is een notedop het beeld wat oprijst uit reputatie-uitingen over zijn persoon. Dat dat beeld bij een deel van elite online leeft en ronduit op punten wordt gezegd, is één. Maar ook de gewone man lijkt geen positief beeld te hebben. Doet deze burgervader de goede dingen en doet hij die goed? is daarbij altijd de maatstaf. Dat is niet de indruk. Een voor Rehwinkel positief geformuleerde poll of hij ene goede burgemeester is, wordt door de 1500 respondenten voor driekwart met ‘nee’ beantwoord.  Ter illustratie een blog van @driekusvierkant van het beeld van de burgemeester: Peter Rehwinkel leeft in andere dimensies dan de Stadjer. De Stadjer die zijn stad ziet verloederen, die faalproject op faalproject ziet, die bestuurders ziet die elkaar rollend op de Grote Markt ziet vechten, die geconfronteerd wordt met hogere belastingen, die een stad ziet die zijn geld over de balk blijft smijten aan onzinprojecten terwijl het crisis is. Geen moment heeft Rehwinkel gecommuniceerd met deze burgers over deze signalen, geen moment heeft hij publiekelijk een toespraak gehouden over de stad en de stadjers. Dus aan de beeldvorming dat hij alleen maar vergadert, geen grip heeft op calamiteiten, wethouders en ambtenaren, zich hooguit bekommert om partijpolitiek en gesubsidieerde culturele en welzijnsflauwekul en vooral zo weinig mogelijk in Groningen is, aan die beeldvorming als burgefeester heeft hij zelf zeer bijgedragen. Hij is niet onze burgervader die als een krachtig leider ons de weg uit de crisis wijst. Hij is een aardige maar onzichtbare bestuurder die toelaat dat de stad verder afzakt” (2 mei 2013).

Op 15 mei 2013 wordt Rehwinkel geïnterviewd door jongliberaal.nl. Hij laat zijn onvrede over de huidige media merken: “Hoe kan ik nog iemand te woord staan die even daarvoor duidelijk zijn mening over mij heeft geuit?” Ook de social media cursus voor ambtenaren is volgens hem ook een voorbeeld van de huidige media: “Er was helemaal geen sprake van een cursus. Alleen een middag waarin alle ambtenaren de voordelen, nadelen en werking van de social media werd uitgelegd. Ambtenaren moeten wel een beetje feeling hebben met social media en de invloed ervan.” Opvallend  is dat Rehwinkel de hoofdboodschap, “ambtenaren Groningen op Twittercursus”, aan de media wijt. Was de kop van het bericht op de gemeentewebsite niet “Groningen traint haar ambtenaren in gebruik sociale media”? En was de tweet van de gemeente Groningen via haar eigen twitteraccount @stadsnieuws (2.421 volgers) niet “Stad traint ambtenaren in sociale media, samen met aanpak alcoholmisbruik prioriteit na rapport-Cohen over Project X http://tinyurl.com/ceduacs”? Dat koppenmakers dat inkorten, moet het ex-Kamerlid heel goed weten. Of het samenspel met zijn afdeling communicatie hapert óf hij framet de werkelijkheid naar zich toe. Zelf een hoofdboodschap maken en dan anderen – in casu de media – de schuld geven versterkt het beeld van een bestuurder die fouten op anderen afschuift.

Adviezen
Wat moet je als projectleider/bestuursadviseur/communicatie-adviseur die de Groningse lessen uit project X coördineert, doen om het beleid beter te laten landen? Veel, er is veel werk aan de winkel:

  • Ten eerste moet de reputatie van de bestuurder worden hersteld. Daarvoor is het essentieel dat hij de samenwerking met direct betrokkenen herstelt. Heeft de politie gefaald? Treedt samen met de politiechef en de politievakbond naar buiten voor de lancering én implementatie van het verbeterplan. Want ook politiemensen hebben het voelen slippen die avond. En lijden daar waarschijnlijk onder. In plaats van een kat van de burgemeester, is samen optrekken het devies.
  • Ten tweede de relatie met de pers: het kan niet waar zijn dat je zo onprofessioneel omgaat met nota bene lokale journalisten. Natuurlijk zitten er mensen tussen die je ‘niet mag’. Maar professionele omgang met journalisten vereist charme én onverstoorbaarheid én inhoudelijkheid.
  • Ten derde de inhoud. Geen project X zien aankomen & politie-organisatie niet goed voorbereid? Dat kan, maar betrek het niet (alleen) op jezelf. De burgemeester leek in zijn ‘ik moet bij de politie kritisch doorvragen bij ongeregeldheden’ wel geframed door de aanhoudende focus op zijn persoon. In plaats daarvan is het verstandig om uit te stijgen boven de materie, en te concentreren op preventie (crisisteam communicatie) en repressie (dan verzamel je ook voldoende ME en je draaiboeken maak je vandaag nog op orde). Het crisisteam was een goede maatregel, maar verdween door de focus op de Twittercursus naar de achtergrond. Ook hiervoor geldt: verzamel experts die zo’n crisisteam in essentie prijzen én voorbeelden van waar zo’n crisisteam al goed werkt. Voorbeelden en steun zijn vanwege hun ‘sociale bewijslast’ overtuigend voor de publieke en politieke opinie. Nog sterker is beseffen dat een crisis/ramp zich zelden twee keer in dezelfde vorm voordoet. Bereid je dus als portefeuillehouder veiligheid en crisisbestrijding voor op diverse typen crises en rampen in je (veiligheids)regio. Doe dat weer samen met betrokken stakeholders. En oefen. Bijvoorbeeld met het bekende COT. Zodat je over twee jaar de best getrainde crisisbestrijder bent. En ondertussen je inwoners echt het gevoel kan geven: bij mij, bij ons, is uw veiligheid in goede handen. Wat dat betreft kunt u rustig slapen, want we zijn nu op veel voorbereid.
  • Tot slot:  blijf het landen van het beleid en de boodschappen monitoren!

 

Aart Paardekooper
Beleidsversnellers.nl

Juni 2013